دکتر احتشام فر

هوای پاک
14/04/02 چهارشنبه
PDF Print E-mail
کیفیت هوا و سلامتی: 
7051a996c5efb87ea7978479d941b09cآلودگی هوا، چه در محیط های بسته و چه در محیط های باز، یک خطر عمده زیست محیطی برای سلامتی است. با کاهش میزان آلودگی هوا در شهرها می توان به کاهش بار بیماریها، از جمله عفونت های تنفسی، بیماریهای قلبی عروقی و سرطان ریه کمک نموده و سلامت جامعه را ارتقاء دهیم. تخمین زده می شود که آلودگی هوا در محیط های بسته، همچون منازل و داخل سالن ها و غیره، سالانه موجب 4.3 میلیون مرگ زودرس می گردد. این مرگ ها بیشتر در کشورهای در حال توسعه و حدود نیمی از این موارد به علت پنومونی در کودکان زیر 5 سال اتفاق می افتد. آلودگی هوای شهری در فضای باز نیز سالانه موجب 3.7 میلیون مرگ در سراسر جهان می گردد. قرار گرفتن در معرض آلودگی هوا، فراتر از کنترل افراد بوده و نیاز به مداخلات مقامات دولتی در سطح ملی، منطقه ای و بین المللی دارد. 

رهنمودهای کیفیت هوا:
airpollutionدر سال 2005 رهنمودهای کیفیت هوا جهت کاهش اثرات آلودگی هوا با هدف محدود نمودن ذرات معلق، ازن، دی اکسید کربن و دی اکسید گوگرد طراحی گردید. این رهنمودها در تمام نقاط جهان قابل اجرا می باشد. یافته های کلیدی این رهنمودها بشرح ذیل می باشد. قرار گرفتن در معرض ذرات معلق و ازن در بسیاری از شهرها در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه موجب افزایش مرگ و میرها گردیده است. حتی غلظت های کم آلاینده های هوا، طیف وسیعی از اثرات سوء را بر سلامت انسان وارد می آورد. کیفیت پایین هوای داخل منازل، خطری بالقوه برای سلامتی بیش از نیمی از مردم جهان می باشد. در منازلی که از سوخت های جامد و فسیلی، همچون نفت، چوب یا ذغال سنگ برای پخت و پز و گرمایش استفاده می نمایند، سطح ذرات معلق 10 تا 50 مرتبه بیش از حد استاندارد می باشد. با تلاش برای کاهش آلودگی هوا می توان به میزان قابل توجهی، اثرات مخاطره آمیز حاد و مزمن آلاینده های هوا بر سلامت انسان را کاهش داد. 

هوای سالم از ضروری ترین نیازهای بشر: 
acid2_r آلودگي هوا بر سلامت انسان، حيوان، گياهان و همچنين تخريب مواد و آثار فرهنگي جوامع اثری زیان آور دارد. انسان قادر است 5 هفته بدون غذا و 5 روز بدون آب زندگي نمايد . اما قدر نيست 5 دقيقه فقدان هوا را تحمل نماید. انسان روزانه به حدود 22 كيلو گرم اكسيژن نياز دارد. آلودگي هاي مختلف هوا از مهمترين علل بيماري هاي تنفسي (برونشيت ، آسم ، آمفيزم ، سرطان و…) ، قلبي - عروقي ، سكته مغزي وافزايش مرگ و مير مي باشند .باران هاي اسيدي ناشي از آلودگي هوا باعث تخريب جنگل ها ، منازل مسكوني و بناهاي تاريخي مي گردد

برخی اثرات فیزیولوژیک آلاینده های هوا: 
spacer_mask_mdi خفه كننده‌ها: انواع ساده همچون دی اکسید کربن، ازت، متان و سایر گازهای خنثی که با رقیق کردن اکسیژن محیط در فضاهای بسته موجب خفگی می گردند. انواع ترکیبی این آلاینده ها مثل مونوکسید کربن، اسید سیانیدریک، سیانوژن، نیتروژن و غیره به علت ترکیب با آنزیم ها و هموگلوبین موجب خفگی می گردند. تحريك كننده‌ها: شامل تحريك كننده‌هاي مجاري فوقاني تنفسي ( الدئیدها ، اسید کرومیک و اکسیدهای گوگرد ) و محرک های مجاري تحتاني تنفسي همچون اکسید ازت و گاز فسژن. سموم سيستميك:كه با حمله به ارگان‌ها باعث بيماري عضوي از بدن مي‌گردند مثل تركيبات جيوه، سرب، هيدروكربن‌هاي اروماتيك و غیره. تركيبات مخدر و بيهوش كننده: كه روي اعصاب اثر مي‌گذارند مثل هيدروكربن‌هاي اليفاتيك كلره ، استرها و غیره. مواد سرطان زا: بنزاپيرن، بنزن، هيدروكربن‌هاي عطري چند هسته‌اي و غیره. این آلاینده ها اکثراٌ موجب آسیب های مزمن به بدن گردیده و در دراز مدت اثرات نامطلوبی را بر جای می گذارند که قابل درمان نمی باشد .


airp3مهمترین علل آلودگی هوا: از زمان برپائي آتش، آلودگي هوا با انسان بوده است ولي در دوران‌هاي مختلف به جنبه‌هاي متفاوتي از آلودگي اهميت داده شده است. در حال حاضر، حد جهاني مسائلي مثل تخريب لايه اوزن، باران‌هاي اسيدي و گرمايش زمين مورد توجه و بحث است. منشاء آلودگي‌هاي هوا در اوايل انقلاب صنعتي عمدتا صنايع و سوخت زغال سنگ بوده است و در قرن بيستم و بيست و يكم، علاوه بر آلاینده های طبیعی، مسئوليت آلودگي هوا در شهرها با حمل و نقل درون شهري مي‌باشد. سوخت‌هاي فسيلي در حمل و نقل صنعت از يك طرف و فرآيندهاي صنعتي با مصرف مواد خام و محصولات توليدي، نیروگاه ها و مراکز تجاری، آلاینده های خانگی، تخریب جنگل ها و فضای سبز و اختلال در تعادل اکوسیستم از طرف ديگر از عوامل عمده آلودگي‌هاي دست ساز مي‌باشند .

ذرات معلق در هوا:
dust2 به هر نوع ماده پراكنده اعم از جامد يا مايع كه از يك مولكول بزرگتر و از 500 ميكرون كوچكتر باشد، ذره گفته مي‌شود. ذرات دارای اندازه های مختلفی می باشند. در این میان ذرات کوچکتر از 10 میکرون به قسمتهای تحتانی ریه وارد شده و با ورود به آلوئول ها و گذشتن از جدار ریه وارد جریان خون می گردند. لذا از نظر بهداشتی این گروه از ذرات دارای مخاطرات بیشتری می باشند. اجزای اصلی ذرات معلق در هوا شامل ترکیبات سولفات، نیترات، آمونیاک، کلرید سدیم، کربن، گوگرد، سرب، روی، مس، تیتانیوم، گردو خاک، دانه های گرده، میکروارگانیسم ها، ذرات ناشی از فرایندهای صنعتی، دوده، آب و غیره می باشد. این مخلوط پیچیده از ذرات جامد و مایع از مواد آلی و معدنی در هوا تشکیل و توسط انسان ها استنشاق می گردد. افزایش میزان مرگ و میر با افزایش ذرات معلق در هوا ارتباطی مستقیم دارد. طبق بررسي‌هاي سازمان بهداشت جهاني هر 10 ميكروگرم افزايش ذرات معلق باعث 1 تا 3 درصد اضافه مرگ و ميرها خواهد شد.
ذرات معلق و گردو غبار می تواند منشاء داخلی یا خارجی داشته باشد. مردم در بسیاری از مناطق بیابانی گردوغبار را تجربه نموده اند. این وضعیت در شرق میانه یک پدیده تاریخی می باشد. هر چند به تازگی تغییرات آب و هوایی و روند افزایش بیابان زائی موجب وخیم تر شدن این وضعیت گردیده است. بطوری که در این منطقه از جمله بخش هایی از ایران میزان آلودگی به بیش از 50 برابر حد مجاز  رسیده و میلیون ها نفر در معرض تبعات ناشی از این آلودگی می باشند. 

چند نمونه حوادث ناشی از آلودگی هوا: 
London_smokeحادثه دره ميوز بلژيك: در روز اول دسامبر 1930 به علت وجود وارونگي هوا و تراكم آلاينده‌هاي خروجي از صنايع، اسيد سولفوريك، شيشه سازي و تهيه روي، 60 نفر انسان و تعداد زيادي گاو و گوسفند تلف شدند. البته حالت وارونگي حدود 5 روز طول كشيده و بيشتر مرگ و ميرها در روزهاي چهارم و پنجم دسامبر گزارش شده است. غلظت دی اکسید گوگرد هوا طي روز‌هاي فوق، تا 38 قسمت در ميليون بوده است. دونورا پنسيلوانيا ـ آمريكا: از 31 اكتبر 1948 حالت پايدار برفراز شهر دونورا مستقر گرديد وتراكم آلاينده‌ها كه عمدتا از صنايع فولاد ناشي مي‌شوند باعث بيماري 6000 نفر از جمعيت 12 هزار نفري شهر شد كه تعدادي هم بستري شدند. مرگ و مير‌ها در اين حادثه مشخص نشده است. لندن: مه ـ دود (اسماگ) 5 تا 9 دسامبر 1952 لندن از معروفترين حوادث ناگوار آلودگي هوا است كه طي آن روز‌ها حدود 4000 نفر اضافه مرگ و مير به علت آلودگي هوا گزارش شده است. در اين حادثه نيز كه تراكم ذرات و انيدريد سولفورو به علت پديده وارونگي هوا افزايش يافته بود، مسئول مرگ و ميرها شناخته شده است. در كليه موارد فوق و ساير حوادث مشابه بيشتر قربانيان افراد مسن، بيماران ريوي و اطفال خردسال بوده اند. اين حوادث و حوادث مشابه در نيويورك، لوس آنجلس، پوزاريكاي مكزيك و غيره منجربه وضع قوانين، مقررات و استاندارد‌هايي شد كه از آن زمان تا به حال چندين بار تجديد نظر شده است.

نقش جنگل ها و فضای سبز در چرخه زندگی: 
3_forest ساماندهي گردش آب در طبيعت ، زيبائي چهره زمين، حفاظت خاك، کاهش آلاینده ها و ذرات معلق و در نتیجه تلطيف هوا، جلوگيري از سروصدا، جاذبه هاي گردشگري، توليد چوب، تنوع زيستي وغیره از مهمترین آثار جنگل ها و فضای سبز در زندگی بشراست. حدود 30% خشكي هاي جهان پوشيده از جنگل مي باشد . در جهان سالانه هزاران كيلومتر مربع جنگل زدائي صورت مي گيرد (تقريباً 8% كل مناطق جنگلي جهان)، جنگل هاي باراني محل سكونت تعداد كثيري از حيوانات ، پرندگان و حشرات مي باشد. نسل بسياري از آنها در حال انقراض است. چرانيدن بي رويه چهارپايان، بريدن چوب درختان، گسترش كشاورزي، ساخت مناطق مسكوني و غیره از مهمترين عوامل تخريب جنگلها در جهان مي باشند. گیاهان در تولید اکسیژن و بهبود کیفیت هوا تاثیر بسزایی داشته و از بین بردن آنان تهدیدی بر حیات انسان در روی زمین به حساب می آید

راه های کاهش آلودگی هوا:
معاينه دقیق و بموقع خودروها موجب 50 درصد كاهش آلاينده ها و 20 درصد كاهش مصرف سوخت مي گردد.
سيال شدن ترافيك حدود 30 درصد آلودگي هوا را كاهش مي دهد.
استفاده از سوخت های کمتر آلوده کننده و استاندارد
جایگزینی انرژی های پاک
رعايت اصول شهرسازي
ساماندهي صنايع و مشاغل آلوده كننده
گسترش و افزايش راندمان استفاده از وسائط نقليه عمومي، از جمله مترو
گسترش و حفاظت از فضاي سبز و ممانعت از جنگل زدایی
اجرای برنامه های تثبت شن های روان، کاشت گیاهان مناسب و بیابان زدایی 
حفاظت از منابع آبی و استفاده از علوم نوین و شیوه های علمی برای حفظ محیط زیست و تامین هوای پاک
 
آموزش مردم و مشاركت آنان در برنامه هاي بهداشت هوا .