دکتر احتشام فر

روز ملی بهداشت محیط
Administrator
14/03/01 شنبه
PDF Print E-mail
بهداشت محیط مهمترین عامل تعیین کننده سلامت:
media57322enفقدان بهداشت خطری جدی و بی حرمتی به کرامت انسانی است. این مسئله میلیاردها انسان، بخصوص فقرا و محرومان را متاثر می سازد. طبق برآورد انجام شده، حدود 2.6 میلیارد نفر از جمعیت جهان به خدمات بهداشتی مناسب دسترسی ندارند. و اگر روند فعلی ادامه یابد تا سال 2015 این رقم به 2.7 میلیارد افزایش خواهد یافت. مناطق با کمترین پوشش خدمات بهداشتی شامل، جنوب صحرای آفریقا (31درصد)، جنوب آسیا (36 درصد) و اقیانوسیه (53درصد) می باشند. در کودکان زیر 5 سال یک سوم تمام بیماریها توسط عوامل محیطی همچون آب و هوای آلوده اتفاق می افتد. با کنترل و پیشگیری از مخاطرات زیست محیطی از جمله جلوگیری از آلودگی آب و هوا می توان سالانه جان بیش از چهار میلیون کودک را نجات داد. زیر ساخت های ضعیف و نامناسب و کمبود منابع انسانی و مادی از مهمترین چالش ها در بسیاری از کشورهای جهان است. در پی حوادثی که بطور روزمره اتفاق می افتد. تنها مداخلات بهداشتی و ایمن سازی جمعیت می تواند از توسعه بیماریها در جوامع پیشگیری نموده، جان بسیاری از انسانها را نجات بخشیده و کیفیت زندگیشان را ارتقاء دهد. بهداشت از حقوق اولیه بشر و از اجزای مهم پیشگیری اولیه برای اطمینان یافتن از سلامت انسان ها است. 

محیط پیرامون ما به تمامی عوامل خارجی همچون عوامل فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی و تمامی فاکتورهای مرتبط با رفتار انسان اطلاق می گردد. انسان و دیگر موجودات همواره بر محیط پیرامون خود تاثیر گذاشته و متقابلاٌ از آن تاثیر می پذیرند. طی سالیان متمادی پیشرفت علم، منجر به توسعه فناوری و تکنولوژی های نوین گردیده و زندگی انسان را دستخوش تغییراتی قابل توجه نموده است. از طرفی استفاده بی رویه از منابع طبیعی، تولید روز افزون مواد شیمیایی و کاربرد آن در صنایع مختلف، استفاده از انواع کود و سموم در کشاورزی، جایگزینی ترکیبات مصنوعی در صنایع غذایی، کشف مواد میکروبی، رادیواکتیو و انواع آلاینده ها و کاربرد آن در تولید سلاح های مخرب از جمله عوامل تخریب محیط زیست و تهدیدی بر سلامت جامعه بشری می باشد.

محیط زیست
en.4picآب، هوا، غذا، خاک، جانوران و گیاهان از مهمترین منابع موجود در طبیعت بوده و دارای بالاترین سازگاری با ساختار جسمی و روانی انسان می باشند. بدون وجود این عناصر حیاتی، زندگی در این کره خاکی ممکن نخواهد بود. تغییر اکوسیستم و تخریب و آلودگی محیط نهایتاٌ سلامت انسان، سایر جانوران و گیاهان را متاثر و تهدیدی جدی بر حیات بشری است. مخاطرات زیست محیطی، مسئول حدود یک چهارم از کل بار بیماریها در سراسر جهان و بالغ بر 30 درصد در کشورهای جنوب آفریقا می باشد. 13 میلیون مرگ در سراسر جهان را می توان در هر سال با فراهم آوردن محیط های سالم پیشگیری نمود. بهداشت محیط به منزله کنترل کلیه عوامل محیطی است که به طور مستقیم یا غیر مستقیم و بشکل حاد یا مزمن سلامت انسان را تهدید می نمایند. با توجه به این تعریف، درمی یابیم که بهداشت محیط دارای ابعاد گسترده ای بوده و ارتباط تنگاتنگی با عوامل اجتماعی و فرهنگی دارد. متخصصین و کارشناسان بهداشت محیط دارای مسئولیتی مهم و حساس بوده و در بهبود شرایط زندگی و سلامت جامعه نقشی اساسی دارند. بهداشت محیط مقوله ای فرابخشی است و نیاز به همکاری و مشارکت کلیه سازمانها، نهادها و بخش های دولتی و خصوصی داشته و جلب مشارکت عمومی در تحقق اهداف بهداشت محیط تعیین کننده خواهد بود. روز ملی بهداشت محیط را به کلیه تلاشکران این عرصه تبریک گفته و برای تمامی این عزیزان آرزوی موفقیت می نماییم.

بهداشت محیط:
en.per حوزه مسئولیت کارشناسان بهداشت محیط بسیار وسیع و متنوع است. از مهمترین فعالیتهای بهداشت محیط می توان به نظارت و پایش سلامت آب، هوا، غذا، خاک و بطور کلی به تمامی عوامل زیست محیطی اشاره نمود. نظارت بر مراکز تهیه، تولید، حمل و نقل، توزیع و عرضه مواد غذایی، اماکن عمومی همچون مراکز اقامتی، پایانه های مسافری، خوابگاه ها، مدارس و مراکز آموزشی، جمع آوری و دفع بهداشتی فضولات حیوانی، مواد زائد جامد، دفع فاضلاب، مبارزه با حشرات و جوندگان، نظارت بر بیمارستانها و مراکز بهداشتی درمانی، مراکز پرتوهای یون ساز، تولید وحمل و نقل و عرضه و مصرف سموم و مواد گندزدا، مواد رادیواکتیو، بهداشت محیط شهر و روستا، بهداشت فردی و عمومی و هر نوع عامل محیطی که با سلامت انسان در ارتباط است، در حوزه مسئولیت بهداشت محیط بوده و این بخش نظارت عالیه ای بر فعالیت های بسیاری از سازمانها و نهادهای دولتی و خصوصی دارد. در ادامه چند مورد از عوامل محیطی موثر بر سلامت انسان که بخش عمده ای از فعالیتهای شاغلین این عرصه را شامل می گردد به عنوان نمونه آورده شده است.

سلامت آب آشامیدنی: 
water.4pic آب یکی از نیازهای اساسی بشر و به تعبیری مایه حیات است. 60-70 در صد بدن انسان و بخش عظيمي از بافت گياهي از آب تشکیل شده است و تمام فعل و انفعالات بدن انسان در حضور آب ممکن می باشد. شاید بتوان ادعا نمود که بدون دسترسی به منابع کافی و بهداشتی آب، توسعه اجتماعی و اقتصادی و تحقق سلامت جامعه میسر نمی باشد. همانگونه که می دانید 75 درصد سطح كره زمين آب است. از این مقدار 97 درصد آن شور بوده، حدود 2 درصد بصورت يخهاي قطبي و تنها 1 درصد آن آب شيرين قابل دسترسي مي باشد. از این رو حفظ منابع آبی و مدیریت مصرف بهینه آن از اولویت های جامعه، بویژه در کشورهای کم آب می باشد. مهمترين عوامل آلوده كننده آب عبارتند از فاضلاب هاي خانگي و روان آب هاي شهري ، فاضلاب هاي صنعتي و روان آب هاي كشاورزي و نا مناسب بودن سيستم هاي جمع آوري و دفع غیر بهداشتی زباله. تنها 1 درصد آب شبكه هاي عمومي به مصرف شرب مي رسد و بقيه صرف شستشوي لباس ، زمين ، ماشين يا از طريق سيفون توالت ، چاه ، آشپزخانه و استخر همراه پاك كننده ها ، سموم ، مواد نفتي ، فاضلاب مستراح ها ، بيمارستان ها ، كارخانجات و غیره راهي منابع زير زميني مي گردند. 1 ليتر روغن مستعمل مي تواند حدود 10هزار متر مربع زمين وحدود 1ميليون ليتر آب را آلوده و مسموم و غير قابل استفاده نمايد. فقدان امکانات بهداشتی در برخی کشورها باعث شده است که مردم در فضای باز اجابت مزاج نموده و رودخانه ها، محیط بازی کودکان و زندگی خود را آلوده نمایند. در هر دقیقه حدود 1.1 میلیون لیتر فاضلاب خام به رودخانه گنگ ریخته می شود. یک گرم مدفوع ممکن است حاوی 10 میلیون ویروس، یک میلیون باکتری، هزار کیست انگل و 100 تخم کرم باشد. بیماریهای بسیاری همچون وبا ، حصبه ، انواع اسهال ها ، اسهال خوني ، خون ادراري ، عفونت هاي پوستي و چشمي ، تب زرد ، تب دانگ ، هپاتيت ويرال و غیره از طريق آب آلوده به انسان انتقال می یابند. در افریقا هر ساعت 115 نفر از بیماریهای مرتبط با بهداشت پایین و آلودگی آب جان خود را از دست میدهند. مطالعات نشان دهنده آن است که دفع بهداشتی فاضلاب، میزان مرگ و میر ناشی از اسهال را تا یک سوم کاهش میدهد. اسهال قاتل اصلی بوده و تا حد زیادی قابل پیشگیری است. سالانه 1.5 میلیون مرگ ناشی از اسهال، بیشتر در کودکان زیر پنج سال و در کشورهای در حال توسعه اتفاق می افتد. آموزش و تشویق کودکان به رعایت موازین بهداشتی بویژه نحوه شستن دستها در مدارس و افزایش دسترسی آنان به سرویس های بهداشتی، از اقدامات ساده و مقرون بصرفه ای است که می تواند موارد اسهال را تا 45درصد کاهش دهد.
منشاء حدود 80% از بيماري هاي گوارشی در کشورهای توسعه نیافته ، عدم دسترسي به آب سالم است .دسترسي به آب سالم يكي از مهمترين شاخص هاي توسعه است .بدون وجود منابع آبي سالم و كافي عدم وابستگي و توسعه امكان پذير نخواهد بود .توجه به تامين آب و مديريت در حفظ و نگهداري آن از اهم برنامه هاي ملي ما خواهد بود . ايجاد اهرم هاي قوي قانوني ، قاطعيت در برخورد با آلوده كنندگان منابع آبي و انعكاس حساسيت هاي آب و پيامدهاي ناشي از آلودگي آن به جامعه، آموزش و تغيير باورهاي عامه مردم و نهايتاً تغيير شيوه زندگي و الگوي مصرف عملي ترين راه حفظ منابع آبي و حمایت از سلامت جامعه می باشد.


air.21آلودگی هوا: آلودگی هوا یکی از مخاطرات اصلی زیست محیطی است. تخمین زده می شود، سالانه حدود 2 میلیون مرگ زود رس بدلیل آلودگی هوا در محیط های بسته در جهان اتفاق می افتد. بیشتر این موارد در کشورهای در حال توسعه و تقریباٌ نیمی از این مرگ ها به علت پنومونی در کودکان کمتر از 5 سال است. نزدیک به 50 درصد مرگ و میر ناشی از ذات الریه در میان کودکان کمتر از 5 سال به علت استنشاق ذرات آلوده هوای داخل ساختمان است. آلودگی هوا در فضای باز شهری در سراسر جهان نیز مسئول 1.3 میلیون مرگ در سال می باشد. قرار گرفتن در معرض آلودگی هوا، فراتر از کنترل افراد بوده و نیاز به مداخلات مقامات دولتی در سطح ملی، منطقه ای و بین المللی دارد. با اقدامات مقامات دولتی و مشارکت عمومی می توان آلودگی هوا را کنترل و بار بیماریهای تنفسی، قلبی عروقی و سرطان های ریه را در جهان کاهش داده و از مرگ های زودرس بسیاری پیشگیری نمود.

سلامت مواد غذایی:
food4 برآورد شیوع جهانی بیماری های ناشی از مواد غذایی دشوار است. اما طبق گزارشات رسیده تنها در سال 2005 حدود 1.8 میلیون نفر از بیماریهای اسهالی جان باخته اند. بخش زیادی از این موارد را می توان به آلودگی آب و غذا نسبت داد. علاوه بر این، اسهال یک علت عمده سوء تغذیه در نوزادن و کودکان خردسال است. برآورد می گردد، سالانه بیش از 30 درصد جمعیت در کشورهای صنعتی از بیماریهای ناشی از مواد غذایی رنج می برند. به عنوان مثال در ایالات متحده آمریکا سالانه حدود 76 میلیون مورد بیماریهای ناشی از مواد غذایی مشاهده می گردد. از این تعداد 325 هزار نفر در بیمارستان ها بستری و حدود 5 هزار نفر می میرند. هر چند در کشورهای در حال توسعه این موارد کمتر مستند گردیده است. و این در حالی است که بیماریهای ناشی از مواد غذایی، انگلی و انواع اسهال در این کشورها از مشکلات عمده بخش سلامت می باشد. بیماریهای ناشی از مواد غذایی اکثراٌ بطور تک گیر اتفاق افتاده و گزارش نمی گردد. اما موارد جمعی بیماری نیز در ابعاد بسیار عظیم رخ می دهد. به عنوان مثال در سال 1994 شیوع سالمونلوز بدلیل مصرف بستنی آلوده، در ایالات متحده آمریکا موجب مسمومیت بیش از 224 هزار نفر گردید. یا در سال 1988 مصرف صدف آلوده در چین موجب شیوع هپاتیت آ در 300 هزار نفر گردید. بیماریهای ناشی از مواد غذایی سالانه خسارات سنگینی را به جوامع و بخش بهداشت و درمان وارد می آورند. انجام نظارت های برنامه ریزی شده و کنترل و پایش مراکز تهیه، تولید، حمل و نقل، توزیع و عرضه مواد غذایی توسط کارشناسان بهداشتی، مهمترین مکانیسم کاهش بار اینگونه بیماریها است.

همواره یکی از تهدیدهای جدی در رابطه با مواد غذایی، تقلب و عرضه کالاهای تاریخ مصرف گذشته، با کیفیت پایین و یا در مواردی غیر قابل عرضه و مصرف به مشتری می باشد. نبود فضای مناسب و وسایل و تجهیزات ضروری و استاندارد و عدم رعایت ضوابط در فرایند تولید از دیگر مشکلات اساسی در کاهش کیفیت تولیدات و تهدیدی بر سلامت مصرف کنندگان است. لذا تشدید کنترل مراکز تهیه، تولید و توزیع مواد غذایی از اهمیت بالایی برخوردار می باشد. مشارکت شهروندان در اطلاع رسانی و گزارش موارد تخلفات بهداشتی و اجتناب از خرید کالاهای مشکوک و یا عدم خرید از مراکز و اماکنی که فاقد شرایط بهداشتی می باشند، مکانیسمی عملی در برخورد با متخلفین خواهد بود.

حوادث غیر مترقبه: 
dddddهر سال بیش از 200 میلیون نفر از مردم تحت تاثیر خشکسالی، سیل، طوفان های گرمسیری، زمین لرزه، آتش سوزی جنگل ها و سایر مخاطرات قرار می گیرند. بهداشت محیط جزئی ضروری در واکنش های اضطراری، تلاش های توانبخشی برای متوقف نمودن توسعه بیماری و بازسازی خدمات اساسی در جوامع و کمک به مردم برای بازگشت به زندگی طبیعی آنان است. شناسایی وضعیت محیط و شدت حادثه و مدیریت جمع آوری و دفن بهداشتی اجساد، نظارت بر تامین آب آشامیدنی سالم ، غذای سالم، مبارزه با حشرات و جوندگان موذی، مدیریت در جانمایی و اسکان حادثه دیدگان، نظارت بر دفع بهداشتی زباله و فاضلاب و کنترل کلیه عوامل محیطی که ممکن است به بازماندگان آسیب رسانده و سلامتشان را تهدید نماید از افدامات بهداشت محیط در بلایا می باشد.

منافع اقتصادی: 
IMG_0792 بهداشت دارای منافع اقتصادی بسیاری است. هر دلار سرمایه گذاری در این حوزه، به طور متوسط 9 دلار منفعت خواهد داشت. بویژه برای کودکان فقیر و جوامع محروم. مدیریت مناسب بهداشت محیط می تواند 40 درصد مرگ و میرهای ناشی از مالاریا، 41 درصد از مرگ و میر ناشی از عفونت های دستگاه تنفسی تحتانی و 94 درصد از مرگ و میر ناشی از بیماریهای اسهالی را جلوگیری نماید. بهبود وضعیت بهداشت محیط به طور قابل توجهی می تواند بروز سرطان ها، بیماریهای قلبی عروقی، آسم، عفونت های تنفسی، بیماریهای عضلانی اسکلتی، مسمومیت ها و .. را کاهش دهد. در گزارش بهداشت جهانی عوامل محیطی را مسئول 85 درصد از بیماریها و آسیب ها ذکر نموده اند. هدف توسعه هزاره، پوشش 75درصدی بهداشت در جهان تا سال 2015 می باشد. تخمین زده می شود تا این زمان، موارد اسهال به میزان 391 میلیون مورد در سال کاهش یابد. خوشبختانه با تلاش شاغلین حوزه بهداشت، بویژه کارشناسان بهداشت محیط، شاخص های بهداشتی در ایران و استان خراسان از وضعیت مطلوبی برخوردار می باشد. مطمئناٌ با حمایت از برنامه های بهداشت محیط و تامین منابع مورد نیاز در آینده ای نزدیک شاهد بهبود و ارتقاء هر چه بیشتر شاخص های بهداشتی و کیفیت زندگی مردم خواهیم بود. در پایان ضمن قدر دانی از تلاش های خستگی ناپذیر کارکنان این حوزه روز ملی بهداشت محیط را به این عزیزان تبریک گفته و برای این سربازان گمنام ، مدافع سلامت جامعه، موفقیت، بهروزی و شادکامی آرزومندیم.