دکتر احتشام فر

چاقی
Ehteshamfar.com
90/03/03 پنجشنبه
PDF Print E-mail
( 10 رای )
افزایش وزن و چاقی یکی از مشکلات جدی جامعه بشری، بویژه در کشورهای توسعه یافته و درحال توسعه می باشد چاقی یک بیماری است و بدلیل ذخیره انرژی در بدن که معمولاٌ به شکل بافت چربی است، موجب اضافه وزن غیر طبیعی بدن و عدم تناسب جنس و سن با قد میگردد. و دارای اثرات بسیار مخربی بر سلامت انسان است. این بیماری می تواند موجب تصلب شرائین، افزایش فشار خون، سکته قلبی و مغزی، مشکلات تنفسی، ناتوانی ، معلولیت و... گردد. استخوان بندی انسان دارای تحمل وزن محدودی می باشد. لذا افزایش وزن می تواند منجر به آسیب های جدی گردد. برای محاسبه وضعیت اضافه وزن از شاخص توده بدنی (بی ام آی) و دور کمراستفاده می نمایند. بی ام آی (شاخص توده بدنی) کمتر از 18.5 کم وزن، بین 18.5 تا 24.9 سالم، 25 تا 29.9 پروزن (در آستانه چاقی)، 30 تا 34.9 چاق متوسط، 35 تا 39.9 چاق شدید و بیشتر از 40 چاق بسیار شدید محسوب می شود. دور کمر بیشتر از 94 سانتیمتر در مردها دارای افزایش متوسط خطر و دور کمر بیشتر از 102 سانتیمتر با افزایش قابل توجه خطر همراه است. در خانم ها نیز دور کمر بیشتر از 80 سانتیمتر با افزایش خطر و دور کمر بیشتر از 88 سانتیمتر با افزایش قابل توجه خطر همراه می باشد

علل چاقی
چاقی دارای علل متعددی است. مهمترین علت افزایش وزن و چاقی، بي تحرکي، عدم تعادل انرژي، پرخوري، تکامل بافت چربي در دوران رشد، دریافت نا متعادل و اضافی انرژی در دوران رشد، عوامل ژنتيکی، عوامل محيطي و اجتماعی و بيماريها همچون کم کاری تیروئید، اختلالات هیپوتالاموس و...می باشد. مصرف بعضی داروهای ضد افسردگی، ضد بارداری و کورتون ها ممکن است با چاقی همراه باشد، در این رابطه حتماٌ با پزشک خود مشورت نمایید. اما مهمترین علت چاقی که قابل پیشگیری و کنترل هم می باشد، کاهش فعالیت و دریافت بیش از اندازه غذا و انرژی است. استفاده از غذاهای آماده، پرچرب و خوردن بیش از حد غذا، که می تواند ثانویه به اختلالات روانی، از جمله افسردگی و اعتماد به نفس پایین باشد
مهمترین عوارض چاقی
چاقی دارای عوارض متعددی است و می تواند بر دستگاه ها، اعضاء مختلف بدن و عملکرد آنها اثرات مخربی داشته باشد. عوارض متابوليک آن همچون ديابت، فشار خون، هيپرليپيدمی، سرطان، سنگ صفراوی، بالا بودن اسید اوریک خون، نقرس، نازائي، پلي سيستيک اواری می باشند. افزایش چربى شکم، به طور مستقیم با خطر ابتلا به بیمارى قلبى ارتباط دارد عوارض مکانيکي شامل صافی کف پا، استئوآرتريت ،آپنه خواب، درد مزمن پشت، دیسک کمری، فتق شکمی، واریس و مشکلات تنفسی بویژه در زمان فعالیت و سوانح و حوادث می باشد در رابطه با عوارض رواني چاقی می توان از افسردگي و گوشه گيری نام برد. در چاقی های شدید، اغلب رنج و ناکامی عاطفی ناشی از فقدان جذابیت و مقبولیت، احساس محرومیت اجتماعی و حقارت ناشی از آن میل به خودکشی در افراد را افزایش میدهد. چاقی علاوه بر عوارض متعددی که دارد، باعث کاهش طول عمر نیز می گردد
کنترل وزن
برای رسیدن به وزن ایده آل اصلاح روش زندگی و الگوهای رفتاری از جمله افزايش فعاليت، اصلاح رفتارهای تغديه ای، رژيمهای کم کالري و متعادل از نظر مواد مغذي، تغذيه سالم با توجه به گروههای غذائي وانرژی آنها با در نظر گرفتن تمامی جنبه های سلامتی ضروری خواهد بود. ممکن است افراد چاق برای کاهش سریع وزن به درمان های دارویی روی آورند. برخی ها ممکن است درمان با داروهای دیورتیک (ادرار آور) را پیشنهاد نمایند. این داروها تنها موجب از دست دادن آب بدن می گردد و بر لاغری تاثیری ندارد و مصرف آنها می تواند سلامت شما را به مخاطره بیاندازد. در صورت وجود کم کاری تیروئید، فرد بیمار می تواند تحت نظارت پزشک، درمان گردد. در غیر اینصورت استفاده از داروهای افزاینده سوخت و ساز بدن، مضر بوده و می تواند سلامت مصرف کننده را تهدید نموده و روند مصرف انرژی در بدن را دچار اختلال نماید. داروهای ملین و کاهنده جذب چربی نیز در صورت استفاده بدون تجویز پزشک، دارای عوارض متعددی هستند و در دراز مدت موجب سوء تغذیه و اختلال در عملکرد طبیعی بدن می گردند. درمانهای جراحی نیز در چاقی های بسیار شدید و با نظر پزشک انجام می گیرد. بهترین و مهمترین فاکتور در کنترل وزن، تعادل انرژی می باشد. یعنی اگر مقدار انرژی مصرفی با مقدار انرژی هزینه شده برابر باشد، افزایش وزنی نخواهیم داشت. تغییرات ذخایر انرژی وابسته به میزان دریافت و مصرف آن است. درصورتی که فرد بیش از مصرف و نیاز خود دریافت نماید، دچار افزایش وزن و چاقی و در صورت کمبود دریافت انرژی دچار کاهش وزن یا لاغری خواهد گردید. هرگز برای کاهش وزن خود عجله ننمایید. کاهش بیش از حد دریافت انرژی از طریق رژیم های افراطی جهت کاهش وزن، برای سلامتی بسیار زیان آور است. کاهش شديد وسريع وزن می تواند منجر به ريزش مو ،کاهش فشار خون و ضربان قلب، يبوست،خشکي پوست، ناراحتي عصبي و گاهي مرگ گردد. حداکثر میزان توصیه شده جهت کاهش وزن طی یک هفته برای افراد با بی ام آی بین 27 تا 35 به مقدار 450 تا 900 گرم و در بی ام آی بالاتر از 35 به مقدار 900 تا 1350 گرم می باشد. کاهش 10 تا 15 درصد وزن بدن طي يکسال. نه بیشتر، مگر اینکه با مسئولیت و دستور پزشک انجام شود. کاهش تدریجی وزن، علاوه بر اینکه قابل تحملتر است، عوارضی برای شما نداشته و در صورت رعایت رژیم غذایی، تقریباٌ غیر قابل بازگشت می باشد
نکات مهم در کاهش وزن و پیشگیری از چاقی
پرهيز از ايجاد دوره های کاهش وافزايش وزن
توجه به تماميت رژيم غذائي بلحاظ کفايت مواد مغذي
توجه به مقاومت بدن در برابر کاهش انرژي و عدم افراط در کاهش انرژی مصرفي
صرف غذا در آرامش و با تمرکز، جویدن آهسته و کامل غذا و اجتناب در تعجیل برای خوردن آن
تأخير چاشتها حداقل بمدت 10 دقيقه و کاهش اندازه هر سهم
استفاده از بشقابهاي کوچکتر و احتمالاٍ عدم استفاده از قاشق
اجتناب از زیاده روی در خوردن و دست کشیدن از غذا قبل از احساس سیری
نگهداري غذاهاي توصيه شده بجاي غذاهاي نا مناسب در منزل
چربی را حذف کامل ننمایید زیرا برای بدن و جذب ویتامین های محلول در چربی ( آ، کا، د، ای) مورد نیاز می باشد
استفاده از قندهای طبیعی به جایگزینی قندهای مصنوعی
استفاده از مواد غذایی کم چربی، حذف چربی گوشت قرمز، پوست و چربی مرغ
کاهش 3 تا چهار قاشق از هر وعده غذایی ضمن اینکه هیچ وعده غذائي نباید مورد غفلت قرار گیرد
استفاده از سرکه و روغن زیتون یا ماست و آب لیمو به جای افزودن سس به سالاد
استفاده از انواع سالاد و سبزیجات در رژیم غذایی
استفاده از گوشت و مرغ کبابی به جای سرخ کردنی
اجتناب از مصرف مواد غذایی که به حالت غوطه ور در روغن طبخ می گردند
مصرف کافی مایعات و محدود نمودن استفاده از شیرینی، شکلات ، کیک و تنقلات
استفاده از میوه های تازه به جای انواع دسر و شیرینی جات
استفاده از آب و آبمیوه های تازه به جای نوشابه های گازدار یا مقوی
استفاده از مخلوطی از میوه ها و سبزیجات برای تهیه سالاد
کم نمودن از غذای اصلی، سیب زمینی، برنج و ...و جایگزینی سالاد و سبزی به جای آن
محدود نمودن استفاده از فست فودها، انواع پیتزا، ساندویج و غذا های پر کالری
پیاده روی روزانه در هوای آزاد، حداقل بمدت 30 دقیقه
هرگز برای درمان چاقی از دارو استفاده ننمایید، مگر با مسئولیت و دستور پزشک

برای تعیین وضعیت بدن از نظر افزایش وزن یا چاقی می توانید از فرمول زیر استفاده و نتیجه را با میزان های ارائه شده در بالا مقایسه نمایید
محاسبه بی ام آی ( شاخص توده بدنی ) =  وزن به كيلوگرم  تقسيم بر مجذور قد به متر
مثال : بی ام آی فردی با قد 150 سانتیمتر و وزن 82 کیلوگرم     36.4 = 1.5 × 1.5 / 82 = بی ام آی
طبق جدول بالا این فرد چاق شدید است