 حدود 3.5 میلیارد نفر از مردم جهان انگل روده ای دارند که 450 میلیون نفر آنها دارای علائم بالینی بوده وبخش بزرگی از آنها را کودکان تشکیل می دهند. علاوه بر این 44 میلیون زن باردار، دچار عفونت ناشی از کرم قلابدار هستند. آمار سال 1995 میلادی نشان دهنده قریب 65 هزار مورد مرگ ناشی از کرمهای قلابدار و 60 هزار مورد مرگ ناشی از آسکاریس و 70 هزار مورد مرگ ناشی از آمیبیازیس می باشد. قریب 2.4 میلیون از مردم جهان مبتلا به عفونت فاسیولا هپاتیکا و 20 میلیون مبتلا به پاراگونیمیازیس ریوی میباشند تخمین زده می شود که تا سال 2025 حدود 60 درصد مردم کشورهای درحال توسعه درخانه های بسیار کوچک شهری که با خطر انتقال سهل و ساده آمیب ، ژیارديا ، آسکاريس ، تريکوريازيس همراه است زندگی خواهند کرد
میزان آلودگی به کرم های شلاقی در جهان به بیش از 500 میلیون نفر برآورد شده است. آلودگی به کرم های انگلی اثرات بسیاری بر سلامتی انسان وارد می آورد. از جمله
به علت مصرف مقداری از مواد غذایی میزبان و یا خونریزی از محل زخم های مخاطی که در روده ایجاد می کنند و همچنین خونخواری کرم و یا ترشح سم در بدن میزبان، باعث ناتوانی عمومی و یا کم خونی شده، استعداد ابتلا به بیماریهای دیگر را افزایش می دهند
در نتیجه تجمع کرم در بافتها و اندام های بدن و یا عبور از آنها، علائم و نشانه های متنوعی ایجاد می کنند که علاوه بر ناراحتی های عضوی، در سلامتی عمومی آثار نامطلوب بر جای گذاشته و مشکلاتی در مسیر درمان ایجاد می نمایند
ایجاد هیپرتروفی و هیپرپلازی در بعضی بافتها به علت حضور مکرر و مداوم کرم و یا تخم آن نشانه های بدخیمی را بوجود می آورد
راه های انتقال: کرم ها عمدتاٌ از طریق تماس مستقیم ( اکسیور و هیمنولپیس)، از راه خاک (آسکاریس،کرم های قلابدار، تریکوسفال، استرانژیلوئیدس، استرکورالیس، تریکواسترنژیلوس، انتقال تخم اکینوکک به انسان و تشکیل کیست هیداتیک)، انتقال توسط حلزون (شیستوزوما، فاسیولا و بندرت دیکروسلیوم و سایر ترماتودها)، انتقال توسط بندپایان ( پیوک، وشرریا، لوا و سایر فیلرها) و کرم هائی که همراه غذاهای حیوانی منتقل می شوند همچون تنیاساژیناتا، تنیاسلیوم و دیفیلوبوتریوملاتوم
دوره نهفتگی: این دوره از کرمی به کرم دیگر، متفاوت می باشد. به طوری که در رابطه با کرمک به کوتاهی دو هفته، در ارتباط با دراکونکولیازیس، بالغ بر یک سال و در ارتباط با کیست هیداتیک ممکن است چندین سال بطول انجامد
سیر بیماری: بسیار متنوع می باشد و از موارد بدون علامت بالینی تا موارد حاد و برق آسا و مواردی که سیر تدریجی داشته، حالت مزمن به خود می کیرند، متفاوت می باشد. وجه مشابه همه آنها خود محدود شوندگی است و حتی بدون درمان، سرانجام بهبود می یابند و ایمنی ایجاد نمی نمایند و احتمال آلودگی های مکرر بعدی وجود دارد
:پیشگیری و کنترل
ددفع صحیح مدفوع و ممانعت از آلودگی خاک، بویژه در اطراف محل بازی و ورزش کودکان
آموزش عمومی مردم در رابطه با دفع صحیح مدفوع و شستشوی دستها قبل از دست زدن به غذا
کوتاه نمودن مکرر ناخن ها، بخصوص در کودکان
نظارت بر سالم بودن گوشت های عرضه شده در قصابی ها و فروشگاه ها
تشخیص و درمان بموقع مبتلایان و درمان دسته جمعی در جوامع با درصد بالای آلودگی
تامین و حفظ آب، غذا و محیط سالم با نظارت های مکرر بهداشتی
آسکاریس لمبریکوئیدس
 آسکاریس لمبریکوئیدس مشهورترین نماتود انگلی است که بالاترین نسبت آلودگی را در سطح جهان دارا می باشد. بیش ا زیک میلیارد مبتلا در جهان برآورد گردیده است که 20 تا 90 درصد در کشورهای در حال توسعه دیده می شود. کرمی است بزرگ و گرد که در روده کوچک بسر می برد و اندازه آن بین 15 تا 35 سانتی متر است. کرم نر کوچکتر از ماده می باشد. ماده بالغ، جفتگیری کرده، روزانه بیش از 200 هزار تخم می گذارد. تخم آن بیضی شکل و قهوه ای رنگ بوده، زوائد محیطی برجسته و پستانی شکل دارد. کرم ها از محتوای غذایی داخل روده تغذیه می کنندچرخه انتقال: تخم مقاوم کرم، چنانچه با مدفوع روی خاک ریخته شود و در شرایط مساعد قرار گیرد، بطور معمول بعد از سه هفته قدرت آلوده کنندگی پیدا می کند و چنانچه بعد از این مدت با آب یا سبزی های تازه و یا اغذیه و دست های آغشته به خاک، خورده شود در داخل معده جدار خود را از دست داده، لارو داخل آن آزاد می شود. این لارو از مخاط روده کوچک عبور کرده، توسط جریان خون به کبد می رود و مرحله مهاجرت یک ماهه خود را در مسیر کبد، ریه، مری و معده طی می کند و سپس دو مرتبه در روده باریک مستقر و به کرن بالغ تبدیل می گردد
علائم بیماری: سرفه های خشک ، تنگی نفس ، تب وائوزینوفیلی ، دردشکمی ، بی اشتهایی ، سوء هاضمه ، وعلائم انسداد وپارگی روده وعلائم خارج روده ای ، بی خوابی ، اضطراب ، دندان قروچه ، گاهی تشنج وتب و در عده ای علائم کاهش رشد و علائم آلرژيک ( آسم ، اريتم ، بثورات جلدی ، ائوزينوفيلی ) دیده می شود. علائمی همچون آبسه های کبدی و پارگی آنها ، ایجاد پریتونیت ، انسداد برونشها وایجاد خفگی ، استقرار کرم در تیروئید ، تیموس ، طحال ، مغز، بطن راست قلب، ستون فقرات، کلیه، مجرای اشکی، سوء تغذیه، حساسیت به آسکاریس به شکل رینیت، ورم ملتحمه، تورم صورت، راشهای جلدی و اسپاسم برونش بطور نادر در برخی بیماران دیده می شود
:پیشگیری و کنترل
جلو گیری از انتشار مدفوع در محیط با احداث مستراح های بهداشتی
ایجاد شبکه های فاضلاب در شهرها و بخش ها
تهیه و تامین آب سالم و بهداشتی و محافظت از منابع آبی
عدم استفاده از مدفوع انسانی به عنوان کود در مزارع
جلوگیری از آلودگی مواد غذایی با خاک و فضولات
مبارزه با حشرات، بویژه مگس و سوسک، خاصه در مراکز تهیه و عرضه مواد غذایی
خوردن میوه و سبزی جات پس از سالم سازی آنها به روش صحیح
آموزش بهداشت و رعایت بهداشت فردی و عمومی
درمان دسته جمعی در مناطقی که بشدت آلوده هستند
آموزش عمومی مردم در رابطه با دفع صحیح مدفوع و شستشوی دستها قبل از دست زدن به غذا
کرم های قلابدار
 کرم های قلابدار کرم های کوچکی هستند که در روده انسان و بسیاری از گوشتخواران بسر می برند. دو گونه از این کرم ها در انسان ایجاد کم خونی و بیماری آنکیلوستومیازیس می کنند. انکیلوستوما دئودناله و نکاتور آمریکانوس. اندازه آنها 7 تا 13 میلی متر است و دارای حفره های دهانی با ضمایمی بصورت تیغه برنده و دندان می باشند. میانگین طول عمر کرم 5 سال است اما ممکن است بخش بزرگی از کرم ها طی دو سال از بین بروند، هرچند ممکن است انواع نکاتورها تا 13 سال عمر نمایند. هر کرم ماده انکیلوستوم نزدیک به 30 هزار و هر کرم ماده نکاتور حدود 9 هزار تخم در هر روز دفع می نمایند. طبق گزارش سازمان جهانی بهداشت آلودگی به این کرم رو به افزایش بوده و موارد ابتلا حدود 900 میلیون نفر برآورد گردیده است. مرگ حاصله به علت کم خونی ناشی از کرم های قلابدار تا 50 هزار مورد در سال می رسد. عوامل محیطی همچون جنس خاک و اندازه ذرات آن، بارندگی و رطوبت محیط، درجه حرارت مناسب برای رشد لاروها (7 تا 36 درجه)، دفع غیر بهداشتی مدفوع در محیط می توانند زمینه ساز توسعه بیماری در محیط باشند. یکی از شاخص های آلودگی، وجود بیش از 300 تخم در هر گرم مدفوع است که نشانه مشکلی جدی برای بهداشت عمومی می باشد. انسان تنها مخزن آلوده کننده انسان به کرم قلابدار استچرخه انتقال: کرم های نر در انتهای بدن، کیسه ای چتر مانند دارند. ماده ها، تخم هایی بیرنگ، متقارن و شفاف می گذارند که پس از دفع از راه مدفوع، اگر یک تا دو هفته در خاک مناسب قرار گیرند، به لارو اولیه تبدیل می شوند. این لاروها پس از تغذیه و رشد به لارو مرحله دوم و سوم تبدیل می گردند. لارو اخیر قادر است از پوست عبور کرده، خود را به جریان خون برساند و از راه دستگاه لنفاوی و سیاهرگی خود را به بطن راست قلب رسانده و از آنجا به حبابچه های هوایی ریه می رود. از حبابچه های ریوی بصورت انفعالی به سوی تراشه و حنجره بالا رفته و از مری به معده و روده کوچک می رسد. این مدت 3 تا 5 روز بطول می انجامد. 4 تا 5 هفته بعد کرم از نظر جنسی بالغ گردیده و قادر به تخم گذاری می باشد. کرم های بالغ در روده باریک، بخصوص ژژونوم مستقر شده به پرزهای روده می چسبند و به کمک ضمایم دهانی خود مخاط روده را سوراخ کرده و خونخواری می نمایند. در نتیجه باعث خونریزی نیز می گردند
:علائم بیماری
مرحله اول: با ورود لارو در پوست، باعث ناراحتی های جلدی، بصورت کهیرهمراه با خارش، سوزش، وزیکول یا پاپول می نماید. این علائم را خارش خاک می نامند
مرحله دوم: با ورود لارو به ریه، علائم تنفسی شامل سرفه های خشک، تنگی نفس، تب و ائوزینوفیلی (سندرم لوفلر) می گردد
مرحله سوم: مرحله روده ای است که علایم آن دردهای ناگهانی و گذرای شکمی، همراه اسهال، سرگیجه، تنگی نفس و رنگ پریدگی می باشد. هر کرم بالغ قادر است روزانه 0.1 تا 0.3 میلی لیتر خونخواری نماید و در آلودگی های شدید و طولانی موجب کم خونی آشکار از نوع میکروسیتیک هیپوکرومیک و فقر آهن می گردد. تشخیص بیماری با مشاهده تخم در مدفدع انجام می گیرد. در این بیماری افزایش ائوزینوفیلی در خون محیطی دیده می شود
:پیشگیری و کنترل
جلو گیری از انتشار مدفوع در محیط با احداث مستراح های بهداشتی
ایجاد شبکه های فاضلاب در شهرها و بخش ها
تهیه و تامین آب سالم و بهداشتی و محافظت از منابع آبی
عدم استفاده از مدفوع انسانی به عنوان کود در مزارع
جلوگیری از آلودگی مواد غذایی با خاک و فضولات
مبارزه با حشرات، بویژه مگس و سوسک، خاصه در مراکز تهیه و عرضه مواد غذایی
خوردن میوه و سبزی جات پس از سالم سازی آنها به روش صحیح
آموزش بهداشت و رعایت بهداشت فردی و عمومی
درمان دسته جمعی در مناطقی که بشدت آلوده هستند
آموزش عمومی مردم در رابطه با دفع صحیح مدفوع و شستشوی دستها قبل از دست زدن به غذا
استرانژیلوئیدس استرکورالیس
 استرانژیلوئیدس استرکورالیس انگلی است که در مناطق گرمسیر و نیمه گرمسیر جهان پراکنده است. این نماتود، کرم بسیار کوچکی است که دارای زندگی آزاد در محیط خارج از بدن انسان و زندگی انگلی در انسان می باشد. آلودگي با ورود لارو فيلاري فر م انگل از طريق پوست ايجاد مي شود كه بعد از مهاجرت ریوی، در روده به كرم بالغ تبديل مي گردد. تنها نماتودي است كه قادر به تكثير در بدن بيمار و ايجاد خود آلودگي است بدين ترتيب ساليان طولاني در بدن ميزبان زندگي مي كند. در اكثر موارد عفونت ايجاد شده بدون علامت است و گاهي با درد خفيف در ناحيه شكم و اسهال با دوره كوتاه مدت تظاهر مي كند. علائم غيراختصاصي شامل علائم پوستي، گوارشي و ريوي است كه با توجه به الگوي مهاجرتي انگل در بيمار ايجاد میشود این کرم دارای خاصیت فرصت طلبی است و بدنبال مصرف داروهاي ايمونوساپرسيو، ابتلا به بيماريهايي نظير لوسمي ها و ساير بدخيمي ها، پيوند اعضاء، سوء تغذيه و يا به هر نحوي كه سيستم ايمني تضعيف يا سركوب گردد، تظاهرات باليني بيماري تغيير كرد ه و باعث بروز موارد منتشر می گردد
تشخيص قطعي عفونت با ديدن لارو در مدفوع و مايع دئودنوم يا ساير نمونه هاي بيمار امكان پذير است ولي به دليل ظرفيت پايين توليد تخم و دفع نامنظم لاروتوسط میزبان، تشخيص به موقع انگل با روشهاي انگل شناسي معمول مشكل است. انتشار این کرم بیشتر در محل هایی که آلودگی به کرم های قلابدار وجود دارد، شایع می باشد
پیشگیری و کنترل بیماری: همچون سایر بیماریهای کرمی از جمله کرم های شلاقی می باشد. در کل بهسازی محیط، آموزش همگانی جامعه در رابطه با موازین بهداشتی و رعایت بهداشت فردی و عمومی مهمترین مکانیسم های کنترل و پیشگیری از بیماری است
تریکوسفال
 این کرم را به نام کرم شلاقی می شناسند و از دسته کرم های نماتودی است که در تمام جهان، بخصوص کشورهای گرمسیر و مناطق گرم و مرطوب انتشار دارد. میزان آلودگی در جهان، بیش از 500 میلیون نفر برآورد گردیده است. بدن این کرم دارای دو قسمت است. ابتدای کرم باریک و طویل و انتهای بدن قطور و کوتاه است. کرم ماده بین 45 تا 50 و نرها 30 تا 45 میلی متر طول دارند. محل زندگی کرم بالغ داخل سکوم و گاهی رکتوم است. کرم با فرو بردن ناحیه باریک راس خود به جدار روده متصل می شود. ماده تخم گذار است و روزانه حدود 5 هزار تخم تولید می کند. تخم ها همراه مدفوع دفع می گردند. تخم کرم قهوه ای و بشکه ای شکل با دو سر برجسته و پستانی است. تخم ها باید حداقل سه هفته در خاک بمانند تا عفونی زا شوند تخمها پس از بلعیده شدن، در روده کوچک باز شده، لارو ها وارد پرزهای روده می شوند. لاروها پس از چند روز به روده بزرگ بازگشته، در آنجا در مدت سه ماه بالغ می گردند. کرم های بالغ 4 تا 8 سال در روده زندگی می کنند. تخم های این کرم در برابر نور خورشید و خشکی حساس می باشند. انسان با خوردن تخم های بارور همراه با آب و سبزی های آلوده از راه دهان آلوده می گردد
علائم بیماری: ایجاد عفونت با علائم ظاهری به وجود تعداد زیادی کرم بالغ وابسته است و تا حدودی با میزان ابتلا مخاط مربوط می شود. معمولاٌ آلودگی های شدید فقط در کودکان رخ می دهد. آلودگی های شدید باعث درد، پیچش روده و اسهال های مزمن می گردد که گاهی همراه با خون است. آلودگی ها ی شدید ممکن است با چماقی شدن انگشتان همراه باشد. عفونت با بیش از 800 کرم، موجب کم خونی می گردد. مهمترین عارضه ناشی از کرم، بخصوص در کودکان، پرولاپس رکتوم است. تشخیص کرم با مشاهده تخم در مدفوع می باشد
:پیشگیری و کنترل بیماری
همچون سایر کرم های منتشره از طریق خاک می باشد
جلوگیری از تماس با خاک بویژه در کودکان، معدنچیان، کشاورزان و برنجکاران
رعایت بهداشت فردی و عمومی
شستشو و سالم سازی سبزیجات قبل از مصرف
درمان دسته جمعی مبتلایان
عدم استفاده از کود انسانی، مهمترین را مبارزه با بیماری می باشد
لاروهای مهاجر
 لاروهاى مهاجر سندرمى است که براثر ورود تخم يا لارو کرمهاى نماتود و بعضى از ترماتودها و سستودها از راه دهان يا پوست در انسان ايجاد مىشود. کرمهائى که لارو آنها از پوست وارد مىشوند، باعث ايجاد لاروهاى مهاجر پوستى و آندسته که تخم يا لارو آنها از راه دهان وارد مىشود، تحت عنوان لاروهاى مهاجر احشايى گفته مىشود لاروهای مهاجر احشایی: بيمارى حاصل از اين دسته لاروها داراى اهميت بسزائى است. انسان با خوردن تخم کرمهاى آسکاريس حيواني، بويژه آسکاريس سگ و گربه به بيمارى مبتلا مىشود. لارو بعضى از سستودها مثل اسپيرومترا يا لارو کرمهاى ترماتود مثل آلاريا ممکن است در انسان عارضهاى مشابه لاروهاى مهاجر احشائى ايجاد کند. مهمترين نماتودى که عامل لاروهاى مهاجر احشائى در انسان است کرم توکسوکاراى سگ و توکسوکاراى گربه مىباشد. عامل اصلى لاروهاى مهاجر احشائى توکسوکاراکانيس است. اين کرم از دستهٔ نماتودها و از خانواده آسکاروئيده است. اندازه آنها بين ۴ تا ۲۰ سانتيمتر مىباشد. نرها کوچکتر از مادهها هستند و همه آنها باله يا زايده کوتيکولى دارند که در دو طرف بدن کرم به چشم مىخورد راه های انتقال: تخم کرم شبيه به تخم کرم آسکاريس است که از راه مدفوع سگ و گربه در محيط منتشر شده، به نوع آلوده کننده در مىآيد و توسط آب يا سبزىهاى تازه خورده شده، لارو در روده آزاد شده، از مخاط روده عبور مىکند و وارد جريان خون مىشود. سپس در اعضاء مختلف بويژه کبد، ريه، ناي، مرى و مهمتر از همه چشم و مغز جايگزين مىشود. اندازهٔ لارو تا ۵۰۰ ميکرون مىرسد. امکان اينکه اين لاروها به طور کامل مهاجرت کنند و دوباره به روده رفته، بالغ شوند وجود دارد. به بيمارى ناشى از لارو اين کرم توکسوکاريازيس گفته مىشود. لاروها به داخل بافتهاى اعضاء مختلف رفته، کپسولى را تشکيل مىدهند که بعدها ضايعههاى گرانولوماتوز ايجاد مىکند. کبد، طحال، چشم و مغز و غيره از اعضاء مهم مورد تهاجم لارو هستند بيمارى توکسوکاريازيس براثر تماس انسان با خاکهاى مرطوب آلوده به مدفوع سگ و يا تماس مستقيم با سگها و توله سگها و خوردن سبزىها ايجاد مىشود و آلودگى در بسيارى از کشورهاى دنيا گزارش شده است
علايم بالينى: لاروها آزادانه در بافتها مهاجرت می کنند و سبب خونریزی، نکروز، واکنش التهابی ائوزینوفیلیک و بالاخره ایجاد گرانولوما می شوند. علائم و نشانه ها به تعداد و محل گرانولوماها و همچنین میزان حساسیت به آنتی ژن انگل مربوط می شود. این علائم عبارتند از تب، بىاشتهائي، خستگي، رنگپريدگى همراه با بزرگى کبد (هپاتومگالي)، پنوموني، افزايش پلىنوکلئرها، بخصوص ائوزينوفيلهاى خون، هيپرگاماگلبولينمى و گاهى کمخونى ميکروسيستيک هيپوکروميکى که منجر به فقر آهن مىشود
لاروهای مهاجر پوستی: همانطورى که اشاره شد ورود لارو آلودهکنندهٔ بعضى از کرمهاى نماتود از راه پوست به ويژه کرمهاى قلابدار و استرونژيلوئيدس موجب اين بيمارى مىشود. شايعترين عوامل ايجاد لاروهاى مهاجر پوستى آنکيلوستوماکانينوم و انکيلستوما برازيلينسيس، انسيناريا استنوسفالا و بعضى ديگر از انواع کرمهاى قلابدار و گونههاى استرنژيلوئيدس مىباشد. عامل اصلى در انتقال اين لاروها، لارو مرحلهٔ سوم کرمهاى نامبرده مىباشد که به آن لاروفيلاريفرم گفته مىشود. اين لاروها ازطريق خاکهاى مرطوب وارد پوست انسان مىشود و در طبقهبندىهاى مختلف لايههاى زاينده و شاخى جايگزين مىشود
:پیشگیری و کنترل بیماری
جلوگیری از تماس انسان با خاک های آلوده
بکار بردن وسایل و پوشش استحفاظی جهت جلوگیری از ورود لاروها به پوست، بخصوص در مورد افرادی که با خاک سروکار دارند، مانند معدنچیان، کشاورزان و بویژه برنجکاران، همچنین بنایان و کارگران ساختمانی، مهمترین راه مبارزه با این بیماری است
اکسیور یا کرمک
 آنتروبیاز، کرمک، کرم نشیمنگاهی، کرم سنجاقی یا کرم نخی شکل یک عفونت روده ای در انسان است. این کرم از دسته نماتودها می باشد. کرم نر کوچک، 2 تا 5 میلی متر و ماده تا 13 میلی متر می رسد. کرم ها در کنار سر زایده کوتیکولی دارند. شبها کرم ماده بارور تمام کانال آنال را طی کرده، حدود 10 هزار تخم خود را روی پوست مقعد ریخته و می میرد. در بیشتر موارد، تخم حاوی لارو می گذارد. تخم غیر قرینه، بیرنگ و شفاف و بین 40 تا 60 میکرون است. تخم ها همراه مدفوع در محیط منتشر می شوند و گاهی در ناحیه مقعد به لارو تبدیل شده، به آسانی می توانند وارد رکتوم شوند و به کرم بالغ تبدیل گردند. تخم ها 20 روز پس از ورود به روده به کرم بالغ تبدیل می شوند. بیماری ناشی از این کرم را آنتروبیازیس می نامند. آلودگی به این کرم در اجتماع های انسانی، مانند مهد کودک، دبستان، خوابگاه، سربازخانه، تیمارستان و بیمارستان، بخصوص در شهرها شایع می باشد. تخم ها قادرند در جای مرطوب مدت ها زنده بمانند، اما در جاهای خشک خیلی زود از بین می روند. نسبت آلودگی در کشورهای مختلف از 1 تا 20 درصد متغیر است. آلودگی به این کرم با سطح بهداشت جامعه در ارتباط می باشد:چرخه انتقال
راه اصلی انتقال از طریق مستقیم و دستهای آلوده به تخم کرم و تماس آنها با دهان صورت می گیرد. انتقال تخم از راه لوازم شخصی ، آب و سبزیجات به انسان امکان پذیر است. لوازمی که به تخم آلوده گردیده اند، مثل دستگیره ها و لوازم توالت نیز در انتقال بیماری نقش دارند. تخم ها می توانند لباس خواب و ملحفه ها را نیز آلوده کرده و در آنجا به مدت 2 تا 3 هفته زنده بمانند. انتقال از راه هوا نیز امکان پذیر است و انتشار در یک خانواده یا گروه های کودکان به آسانی انجام می گیرد
:علائم بیماری
در آلودگی خفیف، علائم مشخص و واضحی دیده نمی شود، ولی در آلودگی های شدید علائم روده ای وجود دارد. شایعترین علامت خارش دور مقعد است که شبها ازاردهنده تر بوده، به مهاجرت کرم های بالغ مربوط می شود. مهاجرت کرم به ناحیه مقعد و گاز گرفتن این محل، بخصوص در شب ها، موجب تحریک یا خارش ، سرخی موضعی ، بیخوابی وساییدن دندانها و غیره می گردد. کرم ممکن است وارد زایده آپاندیس شده، آپاندیسیت ایجاد نماید. مهاجرت این کرم به خارج از روده و تشکیل ضایعه گرانولوماتوز گزارش شده است. در دختر بچه ها به علت آلودگی مجرای تناسلی، باعث وولوواژينیت می گردد. نحوه تشخیص مناسب، روش چسب اسکاچ و یا روش گراهام می باشد
:پیشگیری و کنترل بیماری مهمترین راه مبارزه با این کرم، رعایت بهداشت فردی و عمومی است
همیشه قبل از غذا خوردن و بعد از رفتن به مستراح دست های کودکان خود را بشویید
ناخن کودکان خود را کوتاه نگه داشته و اجازه ندهید ناخن های خود را بجوند
استفاده از حرارت خشک برای از بین بردن تخم ها در درون لباس ها، لوازم و اسباب بازی کودکان
شستشوی مرتب لباس زیر کودکان و تعویض روزانه آن
جلوگیری از تماس دست با ناحیه مقعد، بخصوص در کودکان خردسال
کلرینه کردن آب نمی تواند تخم کرم را نابود کند، پس می بایستی از آلودگی آب با مدفوع انسانی پیشگیری نمود
در مسافرت ها بهتر است از آب بطری استفاده نمایید
درمان همه افراد در یک خانواده مبتلا یا گروه اجتماعی، بطور همزمان
تنیا ساژیناتا
 این کرم را کرم کدو ، کرم نواری شکل گوشت گاو یا تنیای غیر مسلح می نامند. کرمی است سفید 4 تا 10 متر (بندرت تا 25 متر ) با تعداد بند هزار تا دو هزارعدد. اسکولکس در این کرم گرد یا کروی و کوچک و دارای 4 بادکش و بدون قلاب است. تخم کرم گرد، قهوه ای دارای خطوط عرضی و جنین شش قلابه و اندازه آن بین 31 تا 42 میکرون است. تخم ها همراه بند یا موقع پاره شدن بندها همراه مدفوع به محیط خارج منتقل می شوند و توسط میزبان واسط (گاو) همراه علوفه و گیاهان خورده می شوند. جنین در روده آزاد شده، به مخاط حمله می کند و توسط سیستم عروقی به عضلات مخطط پاهای عقبی، دیافراگم و زبان برده می شود و در آنجا در عرض 3 تا 4 ماه به صورت یک کیسه بیضوی یا سیستی سرکوس در می آید. این شکل از کرم که می تواند به مدت 1 تا 3 سال زنده بماند، اندازه ای برابر 5 در 10 میلی متر داشته، دارای یک اسکولکس می باشد که در مایع پر کننده کیست معلق است. بعد از خوردن کیست موجود در گوشت گاو خام یا نیم پخته توسط انسان، در عرض 2 ماه کرم بالغ در روده به وجود می آید معمولا یک کرم بالغ وجود دارد اما تا 28 کرم را نیز گزارش کرده اند انسان تنها میزبان اصلی کرم می باشد. طول عمر کرم بیش از 25 سال است. این انگل انتشار جهانی دارد و موجب آلودگی در کشورهای صنعتی و عقب افتاده می گردد. میزان آلودگی در دنیا 550 میلیون نفر ومرگ و میر سالانه آن 50 هزار نفر میباشد . یک انسان آلوده در روز بیش از نیم میلیون تخم به محیط دفع می نماید . آلودگی بیشتر در کشورهایی که بدون رعایت اصول بازرسی از گوشت استفاده میکنند شایع است علايم بالينى: اغلب بیماران کمترین علامت را دارند یا هیچگونه علامتی نشان نمی دهند. درد خفیف اپیگاستر، تهوع و احساس گرسنگی می تواند رخ دهد. کاهش وزن، اسهال، کج خلقی و افزایش اشتها نادرترند. گاه حرکات کرم حس می شوند، ندرتاٌ بندها در آپاندیس، مجرای صفرا یا پانکراس جمع شده، موجب انسداد و التهاب این اعضاء می گردند
:پیشگیری و کنترل بیماری
مهمترین اصل در پیشگیری از آلودگی، اجتناب از مصرف گوشت های آلوده است
جلوگیری از کشتار غیر مجاز دام توسط سازمانهای ناظرو بازرسین مربوطه
لارو موجود در گوشت با سرمای زیر 20 درجه یا دمای بالای 60 درجه بمدت نیم ساعت از بین می رود
جلوگیری از بکار بردن مدفوع انسانی به عنوان کود در مزارع، جهت جلوگیری از آلودگی گاو
خرید گوشت از فروشگاه های مجاز و دارای تایید دامپزشکی
کیست هیداتیک
 اکینوکوکیاز یک بیماری در انسان است که توسط مرحله لاروی اکینوکوکوس گرانولوزوس یا اکینوکوکوس مولتی لوکالاریس ایجاد می شود. اکینوکوکوس گرانولوزوس کرم پهن نواری شکل کوچکی ( 3 تا 6 میلیمتر ) است که علاوه بر سر و گردن، دارای سه بند می باشد که یکی نابالغ، یکی بالغ و دیگری بارور می باشد. بند انتهائی یا بند بارور حاوی تعداد زیادی تخم است. کرم در روده سگ و سگ سانان زندگی میکند. سگها تخم های رسیده را همراه مدفوع دفع و باعث آلودگی محیط می شوند. تخمها بسیار مقاوم می باشند. در دو درجه بمدت دو سال ، در دمای محیط 3 تا 8 ماه زنده می مانند. هر 7 تا 14 روز تخمها توسط سگ تولید و دفع می گردند. تخمها پس از خورده شدن توسط انسان در روده باز و جنین 6 قلابه آن آزاد می گردد. و از طریق عروق خونی به تمام بدن میرود. و تبدیل به کیست می گردد. کبد ، ریه ، کلیه ، مغز ، استخوان ، طحال و .... جزو شایعترین قسمت هایی هستند که توسط کیست این کرم آلوده می گردند. کیستها بمرور بزرگ شده و در مواردی قطر آن تا حدود 20 سانتیمتر و حجم آن تا 2 لیتر میرسد چرخه انتقال: سگها ميزبان نهائي و گوسفند ، گاو و شتر ميزبانهاي واسط مي باشند . انسان بطور اتفاقي مبتلا ميشود . هنگاميكه انسان علفخواران را ميكشد و احشا، آنان را به سگها ميدهد، چرخه شهري بيماري برقرار ميگردد. كرم های بالغ درژژونوم سگها بمدت 5 تا 20 ماه زندگي ميكنند . بند بارور هنگام دفع شدن در مدفوع پاره و تخمها آزاد ميشوند. تخمها توسط ميزبان واسط بلعيده، جنين از تخم خارج و وارد وريد باب ونهايتاً جريان خون سيستميك شده، مغز، كليه، استخوانها و ساير بافتها را مبتلا مي نمايد . لاروهائي كه فاگوسيته نمي شوند ، تبديل به كيست هيداتيد می گردند . وقتي كيست هيداتيد توسط سگ خورده شود ، چرخه كامل ميگردد. ذبح غیر بهداشتی دام و بیرون انداختن امعاء و احشاء آلوده چرخه بیماری را حفظ می نماید. خوردن علوفه و آب آلوده به تخمها توسط دام ( گوسفند ، گاو ، شتر و ... ) موجب آلودگی آنان می گردد. انسان، با خوردن تخم انگل از طریق سبزیجات ، صیفی جات ، آب آلوده ، دست آلوده و یا تماس مستقیم با سگ، آلوده می گردد علائم بیماری: اکینوکوکیاز معمولاٌ در کودکی رخ می دهد اما یک دوره 5 تا 20 ساله و در مواردی طولانی تر، پیش از تشخیص وجود دارد. معملاٌ کیستهای رشد یابنده به شیوه مکانیکی آسیب بافتی ایجاد می کنند. علائم بیماری در انسان بسته به اندازه ومحل استقرار کیست متفاوت است. رشد کیست در اعضاء و بافتهای مختلف، می تواند موجب درد، اختلالات گوناگون و از کارافتادگی عضو گردد. تقریب 60 درصد کیستها در ریه و 40 درصد آنها در کبد هستند. در 20 درصد بیماران ممکن است کیست ریوی پاره شده، موجب سرفه، درد قفسه سینه و خلط خون آلود گردد. ضایعات کبدی غالباٌ به صورت شکم درد یا یک توده قابل لمس بروز میکند. دفع کیست های کبدی کلسیفیه از مجرای صفراوی در 5 تا 15 درصد مبتلایان، موجب کوله سیستیت راجعه می گردد. انسداد مجرای صفراوی می تواند منجر به یرقان شود. کیست در استخوان موجب فرسایش آن و سبب شکستگی های پاتولوژیک می گردد. ابتلا سیستم اعصاب مرکزی می تواند موجب صرع یا کوری شود. کیست های قلبی قادرند، سبب بلوک هدایتی، پریکاردیت و پارگی بطنی شوند. در واقع کیست بصورت تومور در محل استقرار خود عمل نموده و علائم بسیار متفاوتی را ایجاد می نماید:پیشگیری و کنترل
اجتناب از تماس با سگهاي آلوده
دفن بهداشتي يا سوزاندن اجساد و لاشه هاي آلوده
درمان سگهاي آلوده، سگهاي خانگي بايد داراي شناسنامه باشند
جلوگيري از كشتار غير مجاز دام و نظارت دقيق بر كشتار دام توسط دام پزشكان
نظارت دقيق بر دفع بهداشتي احشاء آلوده و جلوگيري از مصرف آن توسط سگهاي ولگرد و ساير گوشتخواران
معدوم نمودن سگهاي ولگرد
آموزش مردم و شاغلینی که با محصولات دامی در تماس می باشند
...رعايت اصول بهداشت فردي، بويژه شستشوي دستها با آب و صابون، گندزدائي سطوح آلوده و
سالم سازي ميوه و سبزيجات قبل از مصرف
اجتناب از خريد و مصرف گوشت و احشاء دامي از افراد دوره گرد يا صنوف غير مرتبط
خريد از فروشگاههاي مجاز انجام گردیده و به مهر دامپزشكي روي لاشه ها توجه نمائيد، درصورت مشكوك بودن به دامپزشكي اطلاع دهيد
اجتناب از خوردن غذاهاي خام و نيم پز
اجتناب از مصرف سالاد در رستورانهاي بين راهي و موارد نا مطمئن
درمان استاندارد کیست، هنوز جراحی است، لذا آموزش و اطلاع رسانی همگانی و نهادینه نمودن موازین بهداشتی در جامعه مهمترین و کم هزینه ترین راه پیشگیری و کنترل بیماری است
شیستوزومیا
 کرم های شیستوزوما از دسته ترماتودها بوده و عامل بیماری شیستوزومیازیس یا بیلارزیوزدر انسان است که از جمله بیماریهای مهم در دنیا می باشد. چهار گونه شیستوزوما در انسان بیماری ایجاد می کنند. که عبارتند از هماتوبیوم، مانسونی، ژاپونیکوم و انترکالاتوم، گونه اول عامل شیستوزومیاز مثانه و سه گونه دیگر عامل شیستوزومیاز گوارشی است. احتمالاٌ 200 میلیون نفر در جهان آلوده به این کرم می باشند. آلودگی در کشور ایران منحصر به شیستوزوما هماتوبیم است. شیستوزوما هماتوبیم: کرمی است که نر و ماده از هم جدا می باشند. نرها 10 تا 15 میلی متر طول دارند و دارای برجستگی تکمه مانند هستند. در این کرم بیضه ها از سه تا پنج لوب تشکیل شده است. ماده بزرگتر از نر بوده، درازای آن تا 20 میلی متر می رسد و تخمدان در نیمه تحتانی بدن قرار دارد. تخم کرم بیضی و دارای خار انتهایی و اندازه آن 112 تا 170 میکرون است که از راه ادرار دفع و همراه ادرار وارد آب می شود. در مدت کوتاهی به جنینی به نام میراسیدیوم تبدیل و آزاد می گردد. سپس به بدن حلزون، میزبان واسط که از جنس بولینوس است، وارد می شود. پس از آن مراحل تکامل خود را در بدن حلزون طی نموده و تبدیل به سرکری با دم دو شاخه شده و از بدن حلزون آزاد و وارد آب می شود. انسان وقتی با آب آلوده به سرکر تماس پیدا کرد، لارو وارد پوست شده، طی سه روز به ریه رسیده و از آنجا وارد کبد شده و در مدت سه ماه به کرم بالغ تبدیل می گردد. کرم ماده پس از بارور شدن در کبد به سوی رگ های اطراف مثانه روان می شود و تخمگذاری می کند. انسان تنها میزبان شیستوزوما هماتوبیوم است. با توجه به اقدامات صحیح پیشگیری و کنترل طی 50 سال اخیر، در چهارچوب طرح سازمان جهانی بهداشت در کشور ایران، آلودگی به این کرم رفته رفته کاهش یافته، بطوری که در چند سال اخیر، هیچ مورد جدیدی گزارش نگردیده است مراحل سه گانه بیماری شامل مرحله حمله: از ورود سرکر به پوست تا مهاجرت آن به ریه و کبد. ورود سرکر به پوست، بصورت درماتیت پوستی خفیف تظاهر می کند. با ورود به ریه، خونریزی و التهاب خفیف بافتی مشاهده می گردد. در کبد بدون علایم خاص و بندرت با ارتشاح بافت کبد همراه است. این مرحله را دوره نهفتگی یا کمون بیماری می نامند مرحله استقرارکرم و ایجاد عفونت: این مرحله با اولین تخمگذاری در کبد و سپس عضو اصلی شروع می شود. از عوارض مهم کرم، کم خونی و سپس ضایعه های بافتی است که بر اثر تخم گذاری و شروع آسیب های گرانولوماتوز عارض می شود مرحله مزمن: به علت حضور کرم و تخم، هردو در اعضا باعث آسیب های پاتولوژیک و ضایعات گرانولوماتوز و فیبروز می شود. علائم بالینی بصورت بزرگی کبد و طحال، کم خونی آشکاردرد در ناحیه زیر شکم و مثانه و اشکال در دفع ادرار بروز می کند. امکان مهاجرت تخم کرم به سایر اعضاء مانند دستگاه تناسلی و روده ها وجود دارد. از عوارض دیگر شیستوزوما، ضایعه های پوستی می باشد که به علت ورود سرکر به پوست ایجاد می گردد :پیشگیری و کنترل بیماری
با توجه به زیست شناختی انگل و چرخه آن در طبیعت اولین اقدام مبارزه با میزبان واسط یعنی حلزون می باشد
بهسازی محیط و ایجاد تسهیلات بهداشتی مانند آب سالم و توالت بهداشتی
آموزش عمومی در رابطه با نحوه انتقال بیماری
درمان بیماران با داروی مناسب
فاسیولا
 این کرم از دسته ترماتودها است. میزبان این کرم حیوانات علفخوار نشخوار کننده مانند بز، گوسفند، گاو، شتر، گاو میش، آهو، خرگوش و غیره می باشند.این ترما تود از دسته فلوک های کبدی است و کرم بالغ در مجاری صفراوی بسر می برد. این جنس شامل دو گونه هپاتیکا و ژایگانتیکا است. انسان بطور تصادفی گرفتار این کرم می گردد. کرم بالغ فاسیولاهپاتیکا، پهن، برگی شکل و هرمافرودیت است. درازی آن 30 و پهنایش 5 تا 10 میلی متر است و راس آن مخروطی شکل می باشد. گونه ژایکانتیکا بزرگتر و تا 70 میلی متر می رسد. کرم ها تخمگذار و اندازه تخم کرم 120 تا 150 میکرون و دارای دریچه بوده، به رنگ زرد متقارن است سیر بیماری: تخم کرم از طریق مجرای صفراوی میزبان نهایی وارد روده شده، با مدفوع خارج می شود. وقتی تخم ها در آب قرار گیرند، میراسیدیوم آزاد و به درون بدن حلزون، میزبان واسط که لمینه نامیده می شود، نفوذ می کند. در نهایت سرکر، در بدن حلزون تشکیل و آزاد می گردد. در محیط خارج سرکر درون پوشش قرار گرفته و متاسرکر نامیده می شود. متاسرکر روی گیاهان حاشیه مسیر آب های جاری قرار می گیرد. میزبان نهایی با مصرف گیاهان آلوده به متاسرکر، عامل آلوده کننده را می خورد. متاسرکر در روده آزاد و سپس بطور فعال به محوطه عمومی شکم رفته، از راه کپسول گلیسون وارد کبد و مجاری صفراوی می شود و طی 2 تا 3 ماه به کرم بالغ تبدیل شده، تخم گذاری می نماید. بیماری ناشی از این کرم را فاسیولوز می گویند. آلودگی به این کرم بر اثر مصرف سبزی ها، سالاد و آب آلوده عارض می گردد. این آلودگی در بیشتر نقاط و بخصوص در کشورهایی که پرورش دام دارند، بیشتر دیده می شودعلايم بالينى: بصورت درد ناحیه زیر جناغ سینه و سنگینی شکم، ترشی و نفخ روده، سرفه های شبانه و بالا رفتن ائوزینوفیل خون و ایجاد دانه های جلدی و بندرت کم خونی بروز می کند. کرم های جوان به داخل بافت پارانشیم کبد می رود و باعث افزایش فعالیت سنتز پرولین در کبد می گردد. در آلودگی شدید و مراحل پیشرفته بیماری امکان فیبروز بافت کبد وجود دارد. در بعضی موارد درسطح کبد به علت وجود کرم، ممکن است آبسه ایجاد گردد
:پیشگیری و کنترل بیماری
مبارزه با میزبان واسط، حلزون با حلزون کش های مناسب
آموزش بهداشت و آشنا نمودن ساکنین مناطق آلوده با نحوه انتقال بیماری
رعایت اصول بهداشتی در رابطه با تامین آب سالم
مصرف سبزیجات تازه، پس از سالم سازی آن، طبق دستورالعمل های مربوطه
دیکروسلیوم دندریتکوم
 این انگل نیز از دسته ترماتودهای کبدی بوده، از بسیاری جهات، شبیه فاسیولا است. میزبان های واسط این کرم حلزون های خشک زی هستند. میزبان قطعی و اصلی این کرم نیز علفخواران می باشند. کرم بالغ 15 میلی متر درازا و 5 میلی متر پهنا و در کناره بدن دندانه هایی دارد. شکل آن شبیه سرنیزه یا پیکان است. تخم کرم به اندازه 30 تا 40 میکرون و دریچه دار می باشد تخم های حاوی میراسیدیوم در خشکی توسط حلزون های خشک زی خورده شده و پس از طی مراحل اسپروسیت یک و دو به اجسامی به نام ژرم بال که دارای پوشش ژله ای می باشند، تبدیل و از حلزون خارج گردیده، در محیط بیرون توسط مورچه ای به نام فورمیکافوسکا خورده می شود و در بدن مورچه به متاسرکر تبدیل می گردد. میزبان نهایی پس از خوردن مورچه آلوده به متاسرکر، آلوده شده، سرکر از روده عبور کرده، به کبد می رود. بیماریزایی، تشخیص، درمان و پیشگیری و کنترل این کرم شبیه فاسیولا می باشد
پیوک
 پیوک یا دراکونکولوس مدیننسیس: این کرم از راه بندپایان باعث آلودگی می گردد. این کرم حدود 50 میلیون نفر را در جهان مبتلا نموده است. پیوک یا رشته، انگل ویژه مناطق کم آب می باشد و افرادی که از آب برکه ها یا حوضچه استفاده می کنند، گرفتار آن می شوند. این کرم از دسته نماتودها بوده و نر و ماده از هم جدا می باشند. ماده بسیار بلند و باریک، بین 70 تا 120 میلی متر بوده، در حالی که نرها بسیار کوچک هستند و از 4 سانتی متر تجاوز نمی کنند. ماده لارو گذار است. لارو به نسبت بزرگ و تا 700 میکرون می رسد. دمی تیز و بلند دارد و قادر است در آب براحتی حرکت نماید. سوراخ تناسلی کرم ماده نزدیک شکاف دهان و در راس بدن قرار دارد. کرم ماده بالغ در زیر جلد اعضای خارجی، بخصوص دست و پا و تنه مستقر شده و هنگامی که فرد آلوده با آب تماس پیدا کند، لارو ها از سوراخ تناسلی که در راس بدن قرار دارد به داخل آب می ریزد و ضمن حرکت در آب به بدن میزبان واسط یا ناقل که بندپایی از جنس سیکلوپس یا دیابتوموس است، وارد می شود چرخه انتقال: انسان وقتی آب حاوی سیکلوپس آلوده را می خورد، لاروها در روده آزاد شده، از جدار روده عبور می کنند و در بافت های همبند مستقر شده، کرم نر و ماده شکل می گیرند. ماده بارور شده مهاجرت می کند و به زیر پوست اندام هایی مانند دست و پا می رود و پس از جایگزین شدن، لارو گذاری می نماید. در قسمت راس بدن کرم، زیر جلد، پاپول تشکیل می دهد یا جوش می زند که مدتی بعد تبدیل به دمل می شود و سر کرم از آن بیرون می زندعلايم بالينى: علائم بیماری پس از مهاجرت کرم و تشکیل زخم، مشاهده می گردد. زخم با سرخی، درد و خارش توام است. پس از مدتی بصورت وزیکول در آمده، در بسیاری از موارد به علت وجود عوامل میکروبی هوازی و بی هوازی باعث عفونت پرکی و آبسه می شود. در بیشتر موارد عارضه در مفاصل و بویژه قوزک پا، زانو و مچ دست ایجاد عفونت نموده و باعث گانگرن و سفتی و در نهایت بی حرکتی و نقص عضو می گردد
:پیشگیری و کنترل بیماری
اجتناب از شنا در آب های آلوده یا مصرف آب شرب غیر بهداشتی
|
|
|||||
|
|
|||||