دکتر احتشام فر

عوامل اجتماعی موثر بر سلامت
ehteshamfar.com
90/01/01 شنبه
PDF Print E-mail
( 60 رای )
برخورداری از سلامت به مفهوم رفاه کامل جسمی، روانی، اجتماعی و معنوی حق مسلم شهروندی و از شاخص های اصلی توسعه محسوب می گردد. تامین، حفظ و ارتقاء سطح سلامت جامعه مقوله ای چند بعدی و مسئولیتی همگانی است. با توجه به ابعاد آن در می يابيم كه سلامت به صورت مجرد و محدود تامين نمی شود و بسياری از عناصر تعيين كننده آن از حيطه اقتدار و حوزه مسئوليت های نظام بهداشت ودرمان خارج است . سلامت جامعه تنها با هماهنگی بين بخشی و مشاركت عمومی حاصل ميگردد. لذا کلیه بخش ها، نهاد ها و سازمان های دولتی و خصوصی می بایستی در سیاستگذاری ها، تدوین برنامه های عملیاتی و اجرا، محوریت را سلامت انسان و حفظ کرامت او قرار دهند

طی سی سال اخیر توسعه مراکز بهداشتی درمانی شهری و روستایی در سراسر کشور و ایجاد خانه های بهداشت در مناطق روستایی، دسترسی مردم را در دورترین و محروم ترین نقاط کشور به خدمات اولیه بهداشتی ممکن ساخته است. آموزش بهداشت، توجه به وضعیت تغذیه و آب آشامیدنی، مراقبت از مادر و کودک، واکسیناسیون بیماریهای شایع، درمان مناسب بیماریها، تدارک داروهای اساسی و در سال های اخیر افزودن برنامه های سلامت دهان و دندان، آمادگی در مقابله با حوادث و بلایای طبیعی، بهداشت روان و... از جمله خدمات اولیه بهداشتی ارائه شده می باشد. این خدمات بر پایه چهار اصل توزیع عادلانه، مشارکت جامعه، هماهنگی بین بخشی و فن آوری مناسب در سطوح پیشگیری و درمان سرپایی توسط حوزه معاونت بهداشتی دانشگاه های علوم پزشکی در سراسر کشور ارائه گردید

این اقدامات سهم قابل توجهی در ارتقاء شاخص های توسعه انسانی و سلامت کشور داشته و دارد. بر اساس گزارش سازمان ملل متحد رتبه ایران در سال ۲۰۱۰ نسبت به ۲۰۰۹ از نظر شاخص های انسانی ۱۸ رتبه ارتقاء یافته و در شمار کشورهای با توسعه انسانی بالا قرار گرفته است
همانگونه که در دهه های گذشته بارها تاکید و تکرار گردیده است ، عوامل ژنتیکی و بیولوژیک حدود ۱۰%، عوامل محیطی ۱۵%، بخش بهداشت و درمان حدود ۲۰% و عوامل اجتماعی و شیوه زندگی افراد بیش از ۵۰% در سلامت جامعه نقش دارند
همواره عوامل اجتماعی موثر بر سلامت مورد توجه سازمان های مرتبط با سلامت از جمله سازمان جهانی بهداشت بوده و در مباحث تئوریک مطرح گردیده است. هر چند طی سالهای اخیر مواردی همچون نیازهای اساسی توسعه (بی دی ن) در برخی از کشورهای جهان با توجه و تاکید بر نیازهای اساسی ازجمله غذا، مسکن، آموزش، اشتغال، معنویت، آزادی، امنیت، اطلاعات و ارتباطات، تفریح و اوقات فراغت و خدمات بهداشتی اولیه توصیه، تاکید و در مواردی اجرا گردید، لیکن توجه مورد انتظار و سرمایه گذاری جدی و متناسب با تاثیرگذاری این عوامل انجام نگرفته است
شیوه زندگی انسانها متاثر از دانش ، باورها و ارزش های نهادینه شده جمعی، نقاط ضعف، قوت، تهدید و فرصت های فراروی انان می باشد. لذا حذف و کاهش عوامل تهدید کننده و تامین فرصت های عادلانه، افزایش آگاهی عمومی و توانمند سازی آحاد جامعه در مراقبت از سلامت خود، پیشگیری از تخریب نهاده های فرهنگی، تغییر ناآگاهانه عادات غذایی، ممانعت و پیشگیری از توسعه رفتارهای اجتماعی مخرب و... مسئولیتی است فرابخشی و تنها با هماهنگی بین بخشی و مشارکت عمومی انجام پذیر خواهد بود
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی دولت، هیئت وزیران، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی را موظف کرد با همکاری معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری و دستگاه های اجرایی ذی‌ربط نسبت به تدوین برنامه عملیاتی کشوری مدیریت عوامل اجتماعی موثر بر سلامت در چارچوب سیاست‌های برنامه پنجم توسعه در سال ۱۳۸۹ اقدام کند
بر اساس مصوبه دولت، برنامه عملیاتی تدوین شده پس از تصویب توسط شورای عالی سلامت و امنیت غذایی به دستگاه های ذیربط ابلاغ خواهد شد
وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موظف است نسبت به تعیین و اعلام اقلام اطلاعاتی مورد نیاز برای تهیه بانک اطلاعات عوامل اجتماعی تعیین کننده سلامت اقدام و به مرکز آمار ایران اعلام کند و مرکز آمار ایران حسب درخواست وزارت مذکور، موظف است نسبت به تولید یا جمع‌آوری آمارهای مورد نیاز و ایجاد بانک‌ اطلاعاتی حداکثر تا پایان سال ۱۳۸۹ اقدام نماید
این برنامه می تواند متناسب با نیازها و شاخص های استانی و بر اساس اسناد بالا دستی از جمله چشم انداز بیست ساله ، برنامه پنجم توسعه، نقشه جامع علمی کشور و سیاستهای وزارت بهداشت و درمان در قالب پروژه های عملیاتی در شورای بهداشت و امنیت غذایی استان ها طرح و با حمایت استانداران، روسای دانشگاه های علوم پزشکی، مسئولین استانی، اعضاء هیئت علمی، کارکنان و کارشناسان بخش های دولتی و خصوصی و با جذب و مشارکت حداکثری مردم اجرایی گردد
برخی از مهمترین عوامل اجتماعی موثر بر سلامت، عبارتند از
شیوه زندگی، نحوه گذراندن دوران جنینی، تولد و کودکی، نوجوانی و جوانی، بلوغ، میانسالی و سالمندی و رشد جسمی، روانی، اجتماعی و معنوی افراد در این سال ها
طبقه اجتماعی، انزوای اجتماعی، نحوه حمایت های اجتماعی، سطح تحصیلات، درآمد، وضعیت اقتصادی و سرمایه خانوار، زندگی در خانه های نامناسب، اوقات فراغت، تفریح
وضعیت اشتغال، شرایط نامناسب شغلی، عدم تناسب شغل با روحیات فرد، امنیت شغلی، استرس در محیط کار، روش های مدیریت و روابط اجتماعی حاکم در محیط های کاری، مهارت ها، دریافت پاداش ناکافی
ماشینی شدن زندگی، فقدان یا کمبود فعالیت فیزیکی، چاقی، استرس و تنش های خانوادگی و اجتماعی، تغذیه و عادات غذایی نامناسب، اعتیاد، برخورداری از سلامت معنوی، میزان پایبندی به اخلاقیات، بی بندوباری، روابط جنسی و اجتماعی نامناسب، پوچ گرایی، ناامیدی و غیره
در صورت برنامه ریزی و مداخله مناسب، می توان بار بیماریها وخسارات ناشی از این عوامل را به حداقل رسانده، موجبات کاهش مرگ و میر و معلولیت ها، افزایش طول عمر و کیفیت زندگی را فراهم آورد. مسلماٌ هر گونه سرمایه گذاری در بخش سلامت بویژه با اولویت اقدامات پیشگیرانه و با رویکرد عوامل اجتماعی موثر بر سلامت، در زمانی نه چندان دور پر بازده بوده و نقشی اساسی در توسعه پایدار کشور خواهد داشت